Sowieckie republiki środkowo-azjatyckie

Jerzy Antoni Niezbrzycki [1], ps. "Ryszard Wraga", "Bernard Andrews" (ur. 28 lipca 1902 [2] w Winnicy na Podolu, zm. 30 stycznia 1968 w Leesburg, Wirginia) - kapitan piechoty Wojska Polskiego, oficer polskiego wywiadu wojskowego, m.in. kierownik Referatu "Wschód" Oddziału II Sztabu Generalnego / Głównego Wojska Polskiego, polski sowietolog i pisarz. Od końca 1916 brał udział w tajnych pracach niepodległościowych, a rok później (1917) wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej. W grudniu 1918 został dowódcą harcerskiego oddziału dywersyjnego. W 1919 przeprowadził kilka udanych ataków, m.in. na stacje kolejowe Koziatyn i Żmerynka, gdzie został aresztowany, udało mu się uciec z aresztu. Następnie został wysłany do Lwowa, co wiązało się z pracą podporządkowanej mu siatki POW KN-3. Podczas wojny polsko-bolszewickiej trzykrotnie przekraczał linię frontu, przy czym został ranny. Organizował pracę wywiadowczą na Ukrainie oraz w Besarabii. Jako adiutant komendanta okręgu czarnomorskiego (KC-2) kilkakrotnie przedostawał się przez granicę rumuńsko-sowiecką.
W 1921 r. rozpoczyna służbę Oddziale II Sztabu Generalnego WP i pełni ją nieprzerwanie do 1939 r. stając się "liderem kierunku wschodniego i niezaprzeczalnie jego szarą eminencją" [3]. W 1928 r. objął, pod przykrywką dyplomatyczną [4], kierownictwo placówki O-2 w Kijowie. Przeprowadził szereg ryzykownych penetracji jednostek wojskowych. W 1930 znalazł się w Referacie Wschód Oddziału II Sztabu Głównego, w 2 lata później został jego kierownikiem. Jego najbliższymi współpracownikami byli kapitan Jan Urjasz, kapitan Bogdan Butkiewicz i rotmistrz Jan Zakrzewski, a także porucznik Michał Telatycki i porucznik Michał Baliński. Kapitan Jerzy Niezbrzycki był wybitnym znawcą problematyki sowieckiej, o czym świadczyły jego teksty publicystyczne, a także poważniejsze szkice i studia drukowane pod pseudonimem Ryszard Wraga na łamach prasy, przede wszystkim zaś elitarnego dwutygodnika Bunt Młodych, (później Polityka) redagowanych przez Jerzego Giedroycia ).
W pierwszych dniach wojny odwołany ze stanowiska na osobiste polecenie marszałka Rydza-Śmigłego. Po najeździe sowieckim na Polskę 17 września 1939r. trafił do Rumunii, gdzie reorganizował wywiad przeciwko ZSRR. Następnie przez Francję przedostał się do Wielkiej Brytanii, gdzie w latach 1941-1942 był wykładowcą w Szkole Oficerów Wywiadu, skąd został usunięty i osadzony w karnym obozie oficerskim w Rothesay. Po zwolnieniu, wraz z Tadeuszem Nowińskim, wysunął zarzuty z pogranicza współpracy z Abwehrą przeciwko kierownictwu Referatu Zachód w tym szefowi Referatu - majorowi Janowi Żychoniowi. Sąd wojskowy Polskich Sił Zbrojnych nie zakwestionował przedstawionych zarzutów ograniczając się do funkcji rozjemcy. W konsekwencji , w połowie lutego 1944 roku major Jan Żychoń zrezygnował ze stanowiska.
Po II wojnie światowej został zatrudniony w Ministerstwie Informacji. W latach 1945-1949 przebywa w Londynie, jest wykładowcą w Polskim Instytucie Spraw Wschodnich i Wolnym Uniwersytecie Polskim . W latach 1949-1958 zamieszkuje w Paryżu , jest konsultantem do spraw sowieckich Ministerstwa Spraw Zagranicznych Francji .Przeniósł się następnie do Stanów Zjednoczonych, gdzie najpierw był konsultantem w Bibliotece Kongresu USA a następnie pracownikiem naukowym w czołowym amerykańskim ośrodku badań sowietologicznych - Instytucie Hoovera na Uniwersytecie Stanforda . W międzyczasie opublikował kilka tekstów dotyczących ZSRR, a także fragmenty wspomnień. Dobrze zapowiadającą się współpracę z paryską Kulturą zerwał, gdy przedwojenny przyjaciel redaktor Jerzy Giedroyć zakwestionował jego zarzuty pod adresem Czesława Miłosza, który zdaniem Wragi był agentem wywiadu PRL